İçeriğe geç

Ses sanatı nedir? Radyodan sergi salonuna kulak vermek

Yazıyı Sesli Dinle · 6 dk dinleme
Hızlı Özet · Önemli Çıkarım

Bir şehirde her gün duyduğunuz tren anonsu, başka bir şehrin trafik sesleriyle aynı odada buluşsa ne olur? Emeka Ogboh’un *Lagos State of Mind III* adlı yerleştirmesi, Lagos ile Berlin arasında böyle bir dinleme alanı kuruyor. MoMA’nın eser kaydına göre 18 kanallı çalışmada tren sistemi anonsları, sokak müziği, kornalar ve insan sesleri yer alıyor; duvarlardaki kurmaca ulaşım haritası iki şehirdeki durakları aynı ağda hayal ediyor.

Müze kaydı eseri 2017/2020 tarihli, 35 dakika 25 saniyelik bir ses yerleştirmesi olarak sınıflandırıyor. Duvardaki ulaşım işaretleriyle işitsel malzeme bir araya geliyor; eserin süresini bilmek, karşılaşmanın tek bir fotoğraf karesi kadar kısa olmadığını da hatırlatıyor.

Bunlar iki kentin eksiksiz bir sesli belgeseli değil. Seçilmiş seslerin bir araya gelişi, tanıdık bir anonsu ve onun taşıdığı şehir fikrini başka türlü düşünmeye davet ediyor. MoMA, sesler arasında Afrika diasporasından insanların başlangıç düzeyinde Almanca konuşmalarını da anıyor. Bu seslerin trafik ve ulaşım kayıtlarıyla yan yana gelmesi, kenti yeni bir yerde dil öğrenen insanların gündelik deneyimleri üzerinden düşünmeye açabilir; bu son bağlantı, esere getirilebilecek yorumlardan biri.

Ses bir eserin malzemesi olduğunda

Ses sanatı, sesi merkezine alan farklı uygulamalar için kullanılan geniş bir ad. Bir alan kaydı, hoparlörlerin mekândaki konumu, nesnelerin titreşimi veya canlı performans bir eserin parçası olabilir. Müzikle arasına herkes için geçerli kesin bir çizgi çekmek güç; belirli bir işin sesi nasıl kullandığına bakmak çoğu zaman daha açıklayıcı.

Örneğin MoMA’nın 2013 tarihli *Soundings* sergisinin arşivi, alan kayıtlarından mimari müdahalelere uzanan çalışmalar sunuyor. Sergideki Florian Hecker’ın *Affordance* işi için müze, üç kanallı düzenlemenin dinleyicinin hareketini ve belleğini deneyimin parçası hâline getirdiğini anlatıyor. Bir noktada duyulan ses, birkaç adım sonra hatırlanan başka bir katmanla ilişki kuruyor.

Bu, radyoda tek bir hoparlörden duyduğumuz sese yabancı değil; ama mekânın da anlatıya katılmasını sağlıyor. *Soundings* geçmiş bir sergi. Arşivini okumak, bu düzenlemeyi bugün aynı salonda deneyimleyebileceğimiz anlamına gelmiyor.

📻
RadioTEDU Canlı Yayın

Bu yazıyı incelerken kesintisiz yayındayız

Üniversite gençliğinin bağımsız müzik ve kültür laboratuvarını dinleyin.

İstanbul’da gündelik gürültüye başka bir kulak

Doğa Ünyaylar’ın İstanbul Manifaturacılar Çarşısı’nda 2023’te açılan *Acousma* sergisi, günlük çevrenin seslerine başka bir yol açıyordu. İMALAT-HANE’nin sergi metnine göre sanatçı çevresinden kaydettiği sesleri inceleyip dönüştürerek galeride işitsel bir peyzaj oluşturdu. Mekânın ses yürüyüşü duyurusu, dinlemeye odaklanan bir buluşmanın da planlandığını gösteriyor.

Sokakta fark etmeden geçtiğimiz bir gürültünün sergiye taşınması, ondan farklı bir dikkat istemiş olabilir. Sanatçının yaklaşımını kendi sözlerinden araştırmak isteyenler, Unlimited’daki söyleşiye bakabilir. Sergi ve yürüyüş duyurusu geçmişe ait; bugünkü ziyaret veya katılım koşullarını göstermiyor.

Radyo dalgası da malzeme olabilir mi?

Radyoyu genellikle ses taşıyan bir kanal olarak düşünürüz. Robert Barry’nin 1968 tarihli *88mc Carrier Wave (FM)* çalışmasında ise MoMA malzemeyi FM radyo dalgaları olarak kaydediyor. Müzenin 2011 tarihli açıklaması, gizli bir vericinin ürettiği dalgaların belirli frekansa ayarlanmış radyodan duyulmasını anlatıyor. Burada yayın, yalnızca başka bir içeriğin yolu değil; eserin üzerine düşündürdüğü şeyin kendisi.

Bir koleksiyon kaydı eserin her zaman sergilendiğini göstermez. Bir sanat eserinin sesini veya görselini radyo programında kullanmak da ayrıca hak değerlendirmesi gerektirir. Başkalarının seslerini kaydetme veya paylaşma fikrinde mahremiyet ve izinler de önem kazanır.

Kendi odanızda hiçbir şey kaydetmeden bile bir dakika dinlemek mümkün: sürekli duyulan bir sesi, arada beliren bir diğerini ve uzaktan geleni fark edin. Bu, bir eseri yeniden üretmez. Yalnızca radyonun ve ses sanatının ortak bir merakına yaklaşır: Zaten orada olan bir sesi gerçekten ne zaman duymaya başlarız?

RadioTEDU aylık

Podcastlerle geçen ay.

Son 30 günde yayınlanan podcast bölümlerini ve yaklaşan RadioTEDU biletli etkinliklerini al. Günlük posta ve ilgisiz duyuru yok.

Bu izin yalnızca aylık podcast bülteni ve biletli etkinlik duyurularını kapsar. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası.

Canlı RadioTEDU Bir kanal seç ve dinlemeye başla
0:00 0:00

RadioTEDU · Big5 Türkiye Canlı Gösterim

RadioTEDU Canlı Gösterim: Big5 Türkiye. Kampüste birlikte izliyoruz! 19 Kasım Perşembe, 18.00, D032. Ücretsiz bilet için tıkla.