İçeriğe geç

Müzik türleri arasındaki farklar nasıl duyulur? Etiketlerden önce dinlemek

Yazıyı Sesli Dinle · 7 dk dinleme
Hızlı Özet · Önemli Çıkarım

İki parça birbirine yakın bir hızda ilerliyor olabilir, ama biri diğerinden daha hareketli duyulabilir. Bu farkı anlamak için önce hangi türe ait olduklarını bilmeniz gerekmez. Bazen vuruşların arasındaki küçük boşluklara, bir sesin diğerine verdiği yanıta ya da bir çalgının ne zaman sustuğuna kulak vermek yeterlidir.

Smithsonian Folkways’in dinleme karşılaştırması, Big Mama Thornton’ın “Session Blues” kaydıyla Elizabeth Cotten’ın “Freight Train” yorumunu yan yana getiriyor. Rehber, tempoları birbirine yakın bulurken ilk kayıtta duyulan swing hissinin parçayı daha hızlı hissettirebildiğini söylüyor. İkincisinde ise daha düz bir vuruş tarif ediyor. Aynı hız ve aynı ritim hissi demek değil.

Karşılaştırmada kullanılan kayıtları bulmak için Smithsonian’ın “Session Blues” katalog sayfasına ve “Freight Train” katalog sayfasına gidebilirsiniz. Kurumun ders kaynakçası ilk kaydı 1965 Londra kaydının 2005 sürümü, ikincisini ise Cotten’ın ilk albümündeki kayıt olarak tanımlıyor; katalogdaki 1989 sürümü bu albümün yeniden basımı. Erişim ve oynatma koşulları değişebilir.

İki kaydın açtığı alan

Smithsonian’ın örneğinde fark yalnızca ritimde değil. “Session Blues” için elektrik gitar, bas, piyano, davul, armonika ve ses; “Freight Train” için akustik gitar ve ses listeleniyor. Rehber, Thornton ile diğer müzisyenler, özellikle armonika arasında karşılıklı bir seslenişe de dikkat çekiyor. Cotten örneğindeyse gitarın tekrarlanan eşliği öne çıkarılıyor.

Bu açıklama, iki kayıtta nereye kulak verilebileceğine dair bir başlangıç. Hangisinin size daha yakın geldiğini ya da hangisinde ilk dikkatinizi neyin çektiğini belirlemez. Üstelik bu iki parça bütün blues geleneğini temsil etmez; kayıtların tarihleri ve müzisyenlerin hikâyeleri, tür adının tek başına anlatamadığı başka bağlamlar sunar.

İki şarkının anlattığı dünyalar da farklı. Smithsonian’ın öğretmen rehberi, “Session Blues”u müzisyenlerle birlikte çalmanın ve turneye çıkmanın hikâyesi olarak okuyor. Aynı rehber, Cotten’ın “Freight Train”i gençlik yıllarında, Kuzey Carolina’daki memleketinden geçen trenlerden esinlenerek yazdığını aktarıyor. Biri birlikte müzik yapan insanların hareketine, diğeri hayal edilen bir yolculuğa açılıyor. Bu, sözlerden çıkarılabilecek tek yorum değil; rehberin sunduğu bir dinleme anahtarı.

Şimdi aynı iki parçaya bir kez de seslerin birbirine bıraktığı boşluklar için dönün. Thornton’ın söylediği bir cümleden sonra armonikaya kulak vermek, rehberin söz ettiği karşılıklı konuşmayı duymayı kolaylaştırabilir. Cotten’da ise gitarın tekrarlanan eşliğiyle sesin nasıl yan yana durduğuna dikkat edebilirsiniz. Duyduklarınızı kendi sözcüklerinizle anlatmanız yeterli.

📻
RadioTEDU Canlı Yayın

Bu yazıyı incelerken kesintisiz yayındayız

Üniversite gençliğinin bağımsız müzik ve kültür laboratuvarını dinleyin.

Tempo, ritim ve tını neden farklı şeyler?

Bir kaydın düzenli vuruşunun ne kadar hızlı ilerlediği tempoyla ilgilidir. Ritim ise ses ve sessizliklerin zaman içinde kurduğu örüntüyü anlatır. Benzer tempodaki parçalarda vurgular farklı yerlere düşebilir; ayakla aynı hızda tempo tutarken bile iki kayıt farklı hissedilebilir.

Tını, kulağın bir sesi başka bir sesten ayırmasına yardım eden özelliklerle ilgilidir. Aynı melodiyi bir vokalden ve bir gitardan duyduğunuzda fark ettiğiniz şey yalnızca çalınan notalar değildir. Sesin sertliği, sürekliliği veya kayıtta ne kadar öne çıktığı da dikkatinizi değiştirebilir. Sesin kaynağından emin değilseniz “kısa ve keskin” ya da “arkada uzayan” demek, onu yanlış bir çalgıya bağlamaktan daha iyi bir başlangıç olabilir.

Bir etiketin içinde birden fazla hikâye

Müzik türleri, dinleyicilerin ve müzisyenlerin ortak izler bulmasına yardım eder. Fakat bir tür adı, her kaydın aynı enstrümanlarla yapılacağını veya aynı dönemi anlatacağını söylemez. Bir parça birden fazla gelenekten de beslenebilir; üstelik insanların bir kaydı nasıl adlandırdığı zamanla ve bağlamla değişebilir.

RadioTEDU’nun kanalları arasında gezerken caz, rock veya başka bir başlık ilk seçimi kolaylaştırabilir. Ardından iki kayıt arasındaki vokal, ritim ve düzenleme farklarını duymak, etiketin içinde ne kadar alan olduğunu gösterebilir. Hangi parçaların o anda çalacağını burada önceden varsaymıyoruz.

Bir süre sonra kulağınızın hep aynı yere gittiğini fark edebilirsiniz: belki davula, belki bir sesin diğerini yanıtlamasına. Bu, türleri ezberleme sınavı değil. Bir sonraki dinleyişte aynı kaydın başka bir ayrıntısını duyabilmenin yolu.

RadioTEDU aylık

Podcastlerle geçen ay.

Son 30 günde yayınlanan podcast bölümlerini ve yaklaşan RadioTEDU biletli etkinliklerini al. Günlük posta ve ilgisiz duyuru yok.

Bu izin yalnızca aylık podcast bülteni ve biletli etkinlik duyurularını kapsar. Ayrıntılar için Gizlilik Politikası.

Canlı RadioTEDU Bir kanal seç ve dinlemeye başla
0:00 0:00

RadioTEDU · Big5 Türkiye Canlı Gösterim

RadioTEDU Canlı Gösterim: Big5 Türkiye. Kampüste birlikte izliyoruz! 19 Kasım Perşembe, 18.00, D032. Ücretsiz bilet için tıkla.